ABD BaÅŸkanı Barack Obama, TBMM’de yaptığı konuÅŸmada bundan 150 yıl önce Osmanlı’nın yeni kurulan Amerika BirleÅŸik Devletleri’ne yaptığı bir jesti hatırlattı.

Amerika’nın baÅŸkentinde yükselen ve ‘Washington Anıtı’ diye bilinen 168 metrelik dikilitaÅŸta Sultan Abdülmecid’in tuÄŸrasıyla beraber Türk hat sanatının en büyük isimlerinden birinin, Ayasofya Camii’ndeki dünyanın en büyük hat levhalarının sahibi Kazasker Mustafa Ä°zzet Efendi’nin de bir yazısı yeralıyor.

Ä°KÄ° PARTÄ°DE YAPILDI

Amerikalılar, ülkelerinin kurucusu olan George Washington’ın hatırasına inÅŸa edilecek bir anıt için proje yarışması açtılar. Yarışmaya o zamanın önde gelen mimarları katıldı, birbirinden deÄŸiÅŸik projeler geldi ve bu projeler arasından Güney Carolinalı mimar Robert Mills’in teklifi kabul gördü. Mills’in projesine göre anıt eski Mısır dikilitaÅŸlarının bir benzeri ama çok daha yükseÄŸi olacak, bu dikilitaÅŸ geniÅŸ bir alanın ortasında yeralacak ve etrafına baÅŸkanlarla milli kahramanların heykelleri dikilecekti.

Proje daha sonra kısmen deÄŸiÅŸtirildi, etrafının boÅŸ olmasına karar verildi ve anıtın temeli 1848′in 4 Temmuz günü atıldı.

Ä°nÅŸaata altı sene boyunca devam edildi ama 1854′te bu iÅŸe ayrılan paranın yetmemesi ve anıtın siyasi gruplar arasında çekiÅŸme sebebi olması üzerine yapıma ara verildi. Derken Amerikan iç savaşı patlayınca verilen ara daha da uzadı ve inÅŸaata ancak 1876′da, zamanın baÅŸkanı Grant’ın yayınladığı bir kararname sayesinde yeniden baÅŸlanabildi. Masrafları federal hükümet karşılayacak ve anıtı SavaÅŸ Bakanlığı’nın kadrosundaki mühendisler tamamlayacaklardı.

Ä°nÅŸaatın ikinci aÅŸaması dokuz sene sürdü. DikilitaÅŸ 18 metreye yükseltildi, içerisine 897 basamaklı demir bir merdiven ile bir de asansör yerleÅŸtirildi ve resmi açılış 1885′in 21 Åžubat’ında yapıldı. Anıt üç sene sonra, 9 Ekim 1888′de halkın ziyaretine açıldı. Washington’un sembollerinden biri olan anıtı, o tarihten buyana hergün binlerce kiÅŸi ziyaret ediyor.

Dikilitaşın üzeri Maryland’dan getirilen mermerlerle kaplanmış ama yukarılara doÄŸru mermerin üzerine daha baÅŸka parçalar da yerleÅŸtirilmiÅŸti. Bunlar, anıtın üzerinde isimlerinin yeralmasını isteyen bazı dost memleketlerin, dış cepheye yerleÅŸtirilmesi için gönderdikleri ve mermerden imal edilmiÅŸ olan hediyelerdi.

Dost ülkelerin anıta katkıda bulunmaları talebi, aslında Amerikan Dışışleri Bakanlığı’ndan gelmiÅŸti. Bakanlık, Washington’da bulunan yabancı ülke temsilcilerini dikilitaşın inÅŸaatından haberdar etmiÅŸ, taşın aslında sadece Amerika’nın deÄŸil, bütün memleketlerin özgürlük sembolü olduÄŸunu söylemiÅŸ, anıtın dış yüzünde temsil edilmek istedikleri takdirde, gönderecekleri hatıraların mermere monte edileceÄŸini duyurmuÅŸtu.

Posta masrafı 390 kuruş

O dönemde Amerika ile iyi iliÅŸkiler içerisinde olan birçok memleket, dünyanın bu en büyük dikilitaşında kendi ismimlerinin de yeralması için, Washington’a birbirinden kıymetli mermer plakalar yolladılar. Zamanın Çin Ä°mparatoru, üzerinde George Washington’u öven Çince ifadelerin yeraldığı büyük bir levha, káğıt üzerinde Osmanlı Devleti’ne baÄŸlı görünen ama aslında bağımsız bir devlet gibi hareket eden Mısır’ın Kavalalı Mehmed Ali PaÅŸa soyundan gelen valisi de, tarihi Ä°skenderiye Kütüphanesi’nden kalma bir geniÅŸ mermer gönderdi. Yunan Kralı eski Yunanca ile yazılmış bir kitabe, Kuzey Afrika’daki yerel beylerden biri Kartaca’dan kalan ve meyve aÄŸacı altında bekleyen bir atlıyı resmeden son derece nadir bir kabartma, Yunan kilisesi de eski Mısır dönemine ait 3 bin senelik bir heykel yolladı ve hediyelerin hepsi, anıtın üst tarafına doÄŸru yerleÅŸtirildi.

Bir baÅŸka hediye de Ä°stanbul’dan, Osmanlı hükümdarı Sultan Abdülmecid’den gelmiÅŸti: Mermer üzerine iÅŸlenmiÅŸ son derece güzel bir hat, yani yazı.

Amerikalılar, dikecek oldukları büyük sütundan Osmanlı Devleti’nin Washington’daki temsilcisi Emin Bey’i de haberdar etmiÅŸ ve ‘Majesteleri Sultan hazretleri taşın üzerine yerleÅŸtirilmek üzere bir hediye gönderecek olduÄŸu takdirde, bunu zevkle kabul edeceklerini’ söylemiÅŸlerdi.

Emin Bey, Amerikan DışiÅŸleri’nin talebinden Ä°stanbul’u haberdar etti ve zamanın hükümdarı Sultan sütunda üzerinde Amerika hakkındaki iyi temennilerin yazılı olduÄŸu bir ‘hat’ ile temsil edilmesine karar verdi. Hat, o devrin büyük hattatı sayılan Kazasker Mustafa Ä°zzet Efendi’ye yazdırıldı ve daha sonra etrafı devrin süsleriyle bezenmiÅŸ bir mermere iÅŸlendi, mermerin üzerine de Sultan Abdülmecid’in tuÄŸrası kondu. Levhada ‘Devám-ı hulleti te’yid için Abdülmecid Hán’ın / Yazıldı nám-ı páki seng-i báláya VaÅŸington’da’ yani ‘Abdülmecid Han’ın temiz adı, dostluÄŸun devamını göstermek için, Washington’da dikilen bu yüksek taÅŸa yazıldı’ denmekteydi.

Levha 1853′te bir gemiyle Amerika’ya gönderildi, taşıma masrafı olarak o zamanın parasıyla 390 kuruÅŸ ödendi ve inÅŸaat tamamlanınca Washington Anıtı’nın üzerine yerleÅŸtirildi. Sultan Abdülmecid’in mermere hakkedilmiÅŸ tuÄŸrası, ismi ve Amerika hakkındaki iyi temennileri, o zamandan beri anıtın üzerinde duruyor.