Türkiye, referandumda 26 maddelik Anayasa paketine ‘Evet’ dedi. Yargı baÅŸta olmak üzere hayatın deÄŸiÅŸik alanlardaki köklü deÄŸiÅŸiklikler günlük hayatı etkileyecek.

Referandumdan çıkan “Evet” ile birlikte günlük hayatta önemli deÄŸiÅŸiklikler yaÅŸanacak. HSYK ve Anayasa Mahkemesi’nin yapısı deÄŸiÅŸecek, meslekten atılan hakim ve askerler için yeniden dönüÅŸ yolu açılacak.

Referandumdan çıkan sonuçla, yargıdan günlük hayata kadar Türkiye’de köklü deÄŸiÅŸiklikler yaÅŸanacak. 12 Eylül askeri dönemine iliÅŸkin dokunulmazlık zırhını kaldıran hükmün fiilen uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalı olsa da Kenan Evren ile hayatta olan diÄŸer Milli Güvenlik Konseyi üyeleri Tahsin Åžahinkaya ve Nejat Tümer’in “zaman aşımı, aleyhe hükmün geriye iÅŸlemezliÄŸi ve yaÅŸ itibariyle ceza ehliyetini kaybetmeleri” gerekçeleriyle yargı önüne çıkmamaları büyük olasılık olarak görünüyor.

Referandumda halkın onayını alan Anayasa paketinin içeriÄŸi özetle ÅŸöyle:

ANAYASA MAHKEMESÄ°’NÄ°N YAPISI: CHP’nin “yandaÅŸ hakimlerle dolduracaklar” iddiasıyla en çok tartışmalı düzenlemelerden biri olan bu düzenlemeyle yüksek mahkeme artık, 17 üyeden oluÅŸacak. TBMM, Sayıştay ve baroların göndereceÄŸi adaylar arasından 3 üyeyi seçecek. 14 üyeyi ise CumhurbaÅŸkanı atayacak. CumhurbaÅŸkanı, 4 atamayı doÄŸrudan yapacak. Bu kiÅŸiler, üst kademe yöneticileri, avukatlar, birinci sınıf hakim ve savcılar ile en az 5 yıl deneyimli Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından olacak. Kalan 10 üyeden 3’ü Yargıtay’dan, 2’si Danıştay’dan, 1’i Askeri Yargıtay’dan, 1’i Askeri Yüksek Ä°dare Mahkemesi’nden, 3’ü YÖK’ün göstereceÄŸi öÄŸretim üyelerinden seçilecek. Yüksek Mahkeme’nin üyeleri 12 yıl için seçilecek. 65 yaşını dolduran emekliye ayrılacak. Ayrıca, yargı yollarını tüketen yurttaÅŸlar AÄ°HM’den önce Anayasa Mahkemesi’ne bireysel baÅŸvuru yapabilecek. TBMM BaÅŸkanı, Genelkurmay BaÅŸkanı ve kuvvet komutanları da görevleriyle ilgili suçlamalarda Yüce Divan’da yargılanacak. Anayasa Mahkemesi 2 daire ve Genel Kurul’dan oluÅŸacak. Anayasa maddelerinin iptaline ve partilerin kapatılmasına 17 üyeden en az 12’sinin oyuyla karar verilebilecek.  Paketteki geçici madde ile Anayasa Mahkemesi’nin mevcut üyeleri, 65 yaşına kadar görevlerini sürdürecekler. Bireysel baÅŸvurular  ise 2 yıl sonra baÅŸlayacak.

HSYK’NIN YAPISI:   Anayasa paketinin yine üzerinde en çok tartışılan bu düzenlemesiyle HSYK’nın yapısı deÄŸiÅŸecek. HSYK,  22 asil ve 12 yedek üyeden oluÅŸacak, 3 daire halinde çalışacak. Adalet Bakanı HSYK’nın baÅŸkanı, Adalet Bakanlığı MüsteÅŸarı Kurul’un doÄŸal üyesi olarak kalacak. 4 üyeyi CumhurbaÅŸkanı hukukçular ve avukatlar arasından atayacak. Yargıtay’dan 3 üye, Danıştay’dan 2 üye, Türkiye Adalet Akademisi’nden 1 üye seçilecek. 7 üye birinci sınıf adli yargı hâkim ve savcılarından, 3 üye birinci sınıf idari hâkim ve savcılardan olacak. Meslekten çıkarılan hâkim ve savcılar yargıya baÅŸvurabilecek. Adalet Bakanlığı’ndaki iç denetçiler, adalet hizmetlerini ve savcıları denetleyecek. Ä°nceleme ve soruÅŸturmaları adalet müfettiÅŸleri yapacak. Paketteki geçici madde uyarınca HSYK, 30 gün içinde yeni hükümlere göre yapılandırılacak.

YAÅž’A YARGI YOLU: Ä°dare mahkemeleri ve Danıştay, “yerindelik” denetimi yapamayacak, “kamu yararı” gerekçesiyle karar alamayacak. YAÅž kararıyla ordudan iliÅŸiÄŸi kesilen subaylar, yargıda hak arayabilecek. Terfi iÅŸlemleri ve kadrosuzluk nedeniyle albaylıktan veya generallikten emekliye ayrılanlar ise geri dönemeyecek.

DARBEYE YARGI YOLU: Anayasal düzene karşı suç iÅŸleyen, darbe yapan veya darbe giriÅŸiminde bulunan askerler, sivil mahkemelerde yargılanacak. Siviller, sadece savaÅŸ halinde askeri mahkemelerde yargılanabilecek.

KADIN VE ÇOCUKLARA POZÄ°TÄ°F AYRIM: Kadınlar, çocuklar, yaÅŸlılar, özürlüler, ÅŸehitlerin dul ve yetimleri ile gazilere yapılacak pozitif ayrımcılık, eÅŸitlik ilkesine aykırı sayılmayacak.

VERİLER SAKLANACAK: Vatandaşların kişisel verileri yasaya uygun olarak toplanacak. Vatandaş, hakkındaki verilerin silinmesini isteyebilecek.

HAKÄ°M KARARI GEREKECEK: Yurt dışına çıkış yasağı hakim kararıyla konabilecek. Askerlik durumu, vergi borcu nedeniyle çıkış yasağı konulamayacak.

Ä°STÄ°SMARA ÖNLEM: Devlet, her türlü istismara ve ÅŸiddete karşı koruyucu önlemleri almakla yükümlü olacak.

BÄ°RDEN FAZLA SENDÄ°KA: Ä°ÅŸçiler, aynı iÅŸ kolunda birden fazla sendikaya üye olabilecek.

MEMURA  VE EMEKLÄ°YE TOPLU SÖZLEÅžME: Memurların toplu sözleÅŸmesinde artık son karar sahibi Bakanlar Kurulu deÄŸil, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu olacak. SözleÅŸmenin emeklilere yansıtılması yasayla düzenlenecek. Memurların özlük hakları toplu sözleÅŸmede düzenlenebilecek. Ayrıca bir baÅŸka madde ile yapılan düzenlemeyle memurlar, disiplin cezalarını yargıya götürebilecek. Ekonomik ve Sosyal Konsey de anayasal kurum olarak yerini alacak.

Ä°Åž YAVAÅžLATMAYA ANAYASAL DESTEK: Grevde iÅŸ yerinde oluÅŸan zarardan sendika sorumlu olmayacak. Siyasi amaçlı grev, dayanışma grevi, genel grev, iÅŸi yavaÅŸlatma ve direniÅŸte anayasal engel olmayacak.

KAMU DENETÇÄ°LİĞİ: TBMM BaÅŸkanlığı’na baÄŸlı Kamu DenetçiliÄŸi Kurumu kurulacak. Buna göre, idareyle ilgili her türlü ÅŸikayetler yargıya taşınmadan uzlaÅŸmayla çözülmeye çalışılacak.

VEKÄ°LÄ°K SÜRECEK: Partinin kapatılmasından sorumlu tutulup yasaklanan milletvekili, bağımsız olarak dönem sonuna kadar TBMM üyeliÄŸine devam edebilecek.

MECLÄ°S BAÅžKANI SEÇÄ°MÄ°: TBMM BaÅŸkanı ilk seçiminde 2 yıl, sonra dönem sonuna kadar görev yapacak.