Son günlere damgasını vuran ve ‘internet filtresi’ olarak anılan uygulamanın içeriÄŸinde ne var?

Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅŸim Kurumu, 22 Åžubat 2011’de “Ä°nternetin güvenli kullanımı” baÅŸlığını taşıyan bir karar aldı. Karara, 6 aylık bir hazırlık süresinden sonra 22 AÄŸustos 2011’de yürürlüÄŸe gireceÄŸi hükmü de eklendi. Karar uyarınca, 22 AÄŸustos 2011’den sonra internete ancak BTK’nın belirlediÄŸi “aile profili”, “çocuk profili”, “yurtiçi profil” adları verilen filtrelerle girilebilecek ya da “standart profil” tercih edilecek.
BTK’nın ‘filtre’ uygulamasına iliÅŸkin en çok merak edilen noktaları, www.t24.com.tr Genel Yayın Yönetmeni ve yazarı DoÄŸan AKIN kaleme aldı. Ä°ÅŸte o yazı:
Ä°nternet ortamındaki yayınların denetlenmesinde karşılaÅŸtığımız sorunlar, 2007 yılında kabul edilen temel yasa, diÄŸer yasalardaki hükümler ve idari uygulamalardan kaynaklanıyor. AÅŸağıda “internette sansür” suçlamasına neden olan yasal düzenlemeler ile Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅŸim BaÅŸkanlığı’nın (BTK) “filtre” uygulamasına iliÅŸkin tartışmaları soru ve cevaplarla irdeleyeceÄŸiz.
 

1- İnternet ortamında yapılan yayınlar hangi mevzuata dayanarak denetleniyor?
Bu konudaki temel düzenleme, TBMM’de 4 Mayıs 2007′de kabul edilen, 23 Mayıs 2007’de Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüÄŸe giren ve tam adı “Ä°nternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla Ä°ÅŸlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” olan yasada bulunuyor. 5651 sayılı bu yasa, tartışmalara neden olan “eriÅŸimin engellenmesi” yöntemlerini de düzenliyor.
 

2- İnternet sitelerinin kapatılmasına, cezalandırılmasına, erişimlerinin engellenmesine dayanak olan başka yasalar da var mı?
Åžu anda devlete internete eriÅŸimi engelleme olanağı veren tam 9 yasa ile 1 kanun hükmünde kararname bulunuyor. Temel düzenleme olan 5651 sayılı yasayı aÅŸağıda özel olarak inceleyeceÄŸiz. Bilgi Teknolojileri Ä°letiÅŸim BaÅŸkanlığı’nın T24’e gönderdiÄŸi listeye göre diÄŸer 8 yasa ile KHK’nın adları ve internet sitelerine eriÅŸimin engellenmesine iliÅŸkin madde numaraları ÅŸöyle: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun Ek-4 üncü maddesi; Tütün Ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu TeÅŸkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 8. maddesinin beÅŸinci fıkrasının (k) bendi; Türk Ticaret Kanunu’nun 56 ve 58. maddeleri; Terörle Mücadele Kanunu’nun 6. maddesinin 4. fıkrası; Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 101. maddesi; Futbol ve DiÄŸer Spor Müsabakalarında Bahis Ve Åžans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 5. maddesi; Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı KuruluÅŸ Ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6. maddesi; Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 9, 76 ve 77. maddeleri.
 

3- Temel düzenleme olan 5651 sayılı yasa neden eleÅŸtiriliyor?
5651 sayılı yasa iki temel sorun nedeniyle eleÅŸtiriliyor. Birincisi; internete eriÅŸimin hangi durumlarda engelleneceÄŸini belirleyen “katalog suçlar”ın kapsamı. Ä°kincisi de; yargının yanı sıra idareye de yayın durdurma yetkisi veren hükümleri.
 

4- Katalog suçlar ne anlama geliyor?
Katalog suçlar, 5651sayılı yasa gereÄŸince internet sitelerine eriÅŸimin engellenmesine dayanak olarak gösterilen “suç listesi”ni ifade ediyor. Yasadaki listede sayılan bu “suç”ların iÅŸlendiÄŸine kanaat getirilmesi durumunda idare ya da yargı internet sitesine eriÅŸimi derhal engelleyebiliyor.
 

5- EriÅŸimi engelleyen “katalog” suçlar hangileri?
Katalog suçlar 5651 sayılı yasanın 8. maddesinde sayılıyor. “EriÅŸimin engellenmesi kararı ve yerine getirilmesi” baÅŸlığını taşıyan bu maddede katalog suç olarak sayılan 8 fiilin 7’si Türk Ceza Kanunu’ndan aynen bu maddeye nakledilen fiiller. Bunlar; 1- intihara yönlendirme, 2- çocukların cinsel istismarı, 3- uyuÅŸturucu ve uyarıcı madde kullanımını kolaylaÅŸtırma, 4- saÄŸlık için tehlikeli madde temini, 5- müstehcenlik, 6- fuhuÅŸ 7- kumar oynanması için yer ve imkân saÄŸlama. TCK’da yer alan bu fiiller dışında Atatürk Aleyhinde Ä°ÅŸlenen Suçlar Hakkında Kanun’da yer alan suçlar da 8. maddede “katalog suçlar” arasında sayılıyor.
 

6- Katalog suçlar ile diÄŸer suçlar nasıl takip ediliyor?
Katalog suçlara iliÅŸkin takibi BTK’ya baÄŸlı Telekomünikasyon Ä°letiÅŸim BaÅŸkanlığı (TÄ°B) yapıyor. Ancak katalog suçlar dışında kalan yayınlara iliÅŸkin baÅŸvuru, ihbar ve ÅŸikâyetlere ilgili mahkemeler bakıyor. ÖrneÄŸin “hakaret” suçuna iliÅŸkin bir baÅŸvuru ile TÄ°B deÄŸil, mahkemeler ilgileniyor. Bu nedenle bazen bir mahkemenin kapattığı bir siteden BTK veya TÄ°B’in haberi olmayabiliyor.
 

7- Katalog suçlar nasıl tespit edildi?
Çocuk pornosu skandalına iliÅŸkin Bursa’ya uzanan soruÅŸturma sırasında internet sitelerindeki yayını denetleyen hiçbir yasa olmadığından hareketle konu 2007’de TBMM gündemine geldi. Öncelikli amaç, kimsenin tartışma konusu bile yapmadığı çocukların istismarının önlenmesiydi. Ancak daha sonra katalog suçlara “müstehcenlik” ve “Atatürk aleyhinde iÅŸlenen suçlar” da dahil edildi.
 

8- Neden?
YouTube’un Türkiye’den eriÅŸiminin engellenmesine de neden olan Atatürk Aleyhine Ä°ÅŸlenen Suçlar Hakkında Kanun’da sayılan suçların internet yayınlarını düzenleyen yasaya dahil edilmesi, TBMM’de CHP’nin giriÅŸimi üzerine oldu. Dönemin UlaÅŸtırma Bakanı Binali Yıldırım, BaÅŸbakan Tayyip ErdoÄŸan’ın internet medyası ile buluÅŸmasında, bu yasanın uygulamasının internet yayınları açısından sorun yaratabileceÄŸini düÅŸündüklerini, ancak istismar edilebileceÄŸi nedeniyle CHP’nin giriÅŸimine karşı çıkamadıklarını söyledi.
 

9- Katalog suçlar kapsamıdaki ‘müstehcenlik’ neden tartışma yaratıyor?
Çünkü müstehcenliÄŸin üzerinde uzlaÅŸmaya varılmış hiçbir tanımı bulunmuyor. Bir fotoÄŸraf kimine göre “estetik”, kimine göre “erotik”, kimine göre ise “pornografik” olarak görülebiliyor. Ä°darenin esas aldığı Yargıtay’ın bile “müstehcenlik” konusunda birbirinden farklı kararları bulunuyor. ÖrneÄŸin Yargıtay Ceza Genel Kurulu, “Aman Tanrım bu ne güzellik” ve “Kadın deÄŸil felaket” baÅŸlıklarını taşıyan fotoÄŸraflı bir haberi “müstehcen yayın” kapsamında cezalandırmakta direnen yerel mahkemenin kararını bozdu. Bozma gerekçesinde “tenasül (üreme) organları görünmediÄŸi için yayının müstehcen sayılamayacağına” hükmetti. Ancak bir baÅŸka Yargıtay kararında, “tenasül organlarının görünmemesinin” bir yayının müstehcen sayılmaması için yeterli olamayacağı belirtildi.
 

10- Ä°dare müstehcenlik çerçevesini nasıl çiziyor?
Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅŸim Kurumu BaÅŸkanı Tayfun Acarer’in T24’ün de aralarında bulunduÄŸu yayınların temsilcileriyle yaptığı toplantıda, “Yargıtay kararlarının da üzerinde bir normla konuya çok esnek yaklaşıldığı”savunuldu. Örnek olarak, “cinsel iliÅŸki gösterimi” dışında bir içeriÄŸe müdahale edilmediÄŸi belirtildi.
 

11- Yasaya göre eriÅŸim nasıl engelleniyor?
Katalog suçlardan birinin varlığı durumunda eriÅŸim; soruÅŸturma aÅŸamasında hâkim, kovuÅŸturma aÅŸamasında mahkeme kararıyla durdurulabiliyor. Gecikmesinde sakınca olan hallerde savcı da eriÅŸimi engelleyebiliyor. Bu durumda savcılık kararının 24 saat içinde hâkim onayına sunulması gerekiyor.  

Ancak 8. madde, “katalog suç” kapsamındaki yayının yurtdışından
yapılması veya yurtiçinden yapılsa da “çocukların istismarı” ya da
“müstehcenlik” söz konusu olduÄŸunda BTK’ya baÄŸlı olarak çalışan
Telekomünikasyon Ä°letiÅŸim BaÅŸkanlığı’na da (TÄ°B) doÄŸrudan yayın durdurma
yetkisi veriyor. Ä°nternet sitelerine eriÅŸimin, “müstehcenlik” gibi
tartışmalı bir konuda yargı kararı bile aranmadan durdurulabilmesi,
yasanın en sorunlu düzenlemelerinden birini oluÅŸturuyor.

12- Filtre tartışması nereden çıktı? Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅŸim Kurumu, 22 Åžubat 2011’de “Ä°nternetin
güvenli kullanımı” baÅŸlığını taşıyan bir karar aldı. Karara, 6 aylık bir
hazırlık süresinden sonra 22 AÄŸustos 2011’de yürürlüÄŸe gireceÄŸi hükmü
de eklendi. Karar uyarınca, 22 AÄŸustos 2011’den sonra internete ancak
BTK’nın belirlediÄŸi “aile profili”, “çocuk profili”, “yurtiçi profil”
adları verilen filtrelerle girilebilicek ya da “standart profil” tercih
edilecek.

13- Bu profillerin çerçevesi ne?

BTK’nın açıklamalarına göre;

Kurum tarafından iÅŸletmecilere gönderilecek “çocuk” ve “aile”
filtrelerinde sadece devletin belirlediği alan adları, IP adresleri ve
portlara eriÅŸim mümkün olacak. Yine BTK’nın göndereceÄŸi “yurtiçi profil”
denilen filtrede de, sadece devletin belirlediÄŸi yurtiçindeki alan
adları, IP adresleri ve portlara eriÅŸim mümkün olacak. “Standart
profil”de ise, “güvenli internet filtreleri” olarak anılan yukarıdaki üç
profili istemeyenler bulunacak.

14- Yani standart profil bir filtreyi içermiyor mu?

BTK açıklamalarına göre içermiyor. BTK BaÅŸkanı Acarer “mevcut
uygulamanın adını ‘standart profil’ olarak koymakla hata ettiklerini”
söyledi. EÄŸer 22 AÄŸustos’tan itibaren bir kullanıcı yurtiçi, aile ya da
çocuk profillerinden hiçbirini istemezse, ÅŸu andaki mevcut düzene göre
internete girebilecek.

15- Filtrelerden birini seçmek zorunlu mu?

Hayır. EÄŸer bir kullanıcı, yurtiçi, aile ya da çocuk profillerinden birini istemezse hiçbir ÅŸey yapmasına gerek kalmayacak, internetteki mevcut durumunu sürdürecek. Sadece, filtre isteyen kullanıcılar servis saÄŸlayıcılarına taleplerini iletecek ve herhangi bir ücret ödemeden “güvenli internet” adıyla hazırlanan ve devletin belirlediÄŸi çerçeve içinde kalan internet sitelerine girebilecek.
 

16- Bir abone tek filtre mi kullanabilecek?
BTK açıklamalarına göre, hayır. ÖrneÄŸin, çocuk filtresi isteyen bir ebeveyn, akÅŸam evine döndüÄŸünde aile ya da yurtiçi filtrelere geçebilecek veya standart profili kullanabilecek. Her profil için servis saÄŸlayıcının verdiÄŸi ÅŸifreler kullanılacak.
 

17- Sansür tartışması nereden çıkıyor?
Özellikle çocukları için “güvenli internet” arayan insanlara devletin filtre hazırlamasından kaynaklanıyor. 22 AÄŸustos’tan sonra yurtiçi, çocuk ya da aile filtreleri ile internete servis saÄŸlayıcıların vereceÄŸi ÅŸifrelerle girilebilecek. Takip konusunda iyi bir sicili bulunmayan devletin, kullanıcıların hangi sitelere girdiÄŸini izleyebileceÄŸi öne sürülüyor. Ancak BTK BaÅŸkanı Acarer, bunun ne teknik kapasite, ne de yasal açıdan mümkün olacağını söylüyor.
 

18- Mevcut özel filtreler de geçerliliÄŸini koruyacak mı?
Evet. Ä°steyen 22 AÄŸustos’tan sonra devletin hazırladığı filtreleri, isteyen halen piyasada olan filtreleri, isteyen her ikisini birlikte kullanabilecek ya da isteyenler hiçbir filtre kullanmayacak.
 

19- Tartışmada kim haklı; devlet mi, “internetime dokunma” diyenler mi?
Elbette “internetime dokunma” diyenler. Zira güvenli internet için filtre ÅŸu anda da mevcut ve isteyen özellikle çocuÄŸu için istediÄŸi filtreyi kullanabiliyor. Devlet, bu filtrelerin servis saÄŸlayıcılar tarafından tüketicilere ücretsiz verilmesini zorunlu hale getirir, ancak kendisi içerik belirlemeyebilirdi. Avrupa’da da özellikle küçüklerin korunması için güvenli internet arayışı var, ancak filtre içeriÄŸini kendisi belirleyen bir ülke bilinmiyor. Devletin doÄŸrudan iÅŸin içine girmesi ve halk için “güvenli internet coÄŸrafyası” çizmeye kalkışması demokratik ölçütler açısından sorun içeriyor. Neticede insanlar istediÄŸi siteye girer, istemediÄŸine girmez, çocuÄŸu için istediÄŸi filtreyi kullanır ya da kullanmaz. Burada hiçbir seçenek devleti ilgilendirmez.
 

20- Åžu ana kadar kaç internet sitesi kapatıldı ya da içeriÄŸe müdahale edildi?
Bu soruya yanıt vermek için resmi bir veriye sahip deÄŸiliz. Zira kamu otoritesi bu konuda ÅŸeffaf davranmıyor, eriÅŸimi durdurulan ya da içeriÄŸine müdahale edilen site sayısını açıklamıyor. BTK BaÅŸkanı Acarer, haklı tepkilere neden olan bu uygulamadan vazgeçilebileceÄŸini, engellenen sitelerin sayısının düzenli olarak açıklanacağı bir sistem üzerinde çalışıldığını söyledi. Müdahale edilen sitelere iliÅŸkin yayın yapan www.engelliweb.com sitesindeki gayriresmi bilgilere göre halen Türkiye’de 13 bin 64 site egnellenmiÅŸ halde bulunuyor.
 

21- Yasaklı kelimeler listesi nedir?
“Yasaklı kelimeler” diye öne sürülen liste, önemli bir bölümü pornografik yayın yapan sitelerin kullandığı ve 28 Nisan’da servis saÄŸlayıcılar ile hosting firmalarına gönderilen isimlerden oluÅŸuyor. BTK’nın açıklamasına göre, “servis saÄŸlayıcıların isteÄŸi üzerine” bu liste gönderildi. Açıklamaya göre, “servis saÄŸlayıcılar, yasalara aykırı yayın yapan sitelere farkında olmadan hizmet verip davaya hedef olmamak için böyle bir liste talep etti” ve idare de gönderdi.
BTK, bu listede geçen isimlerin yasaklı olmadığını, sadece servis saÄŸlayıcılara “bizim tespit ettiÄŸimize göre bu isimler altında sorunlu yayınlar yapılabiliyor” dendiÄŸini açıkladı. Söz konusu yazının servis saÄŸlayıcılara “bilginize” ifadesiyle gittiÄŸini vurgulayan BTK, “yasaklı kelime” diye bir uygulamanın söz konusu olmadığını açıkladı. BTK BaÅŸkanı Acarer’in açıklamasına göre, örneÄŸin “sarışın” adı altında pornografik yayın tespiti olduÄŸunu, ancak bir kozmetik ürününün de aynı adı taşıyabileceÄŸini, dolayısıyla bu isme tekabül eden site ve içeriklerin kapatılması gibi bir ÅŸeyin söz konusu olamayacağını duyurdu.
 

22- Devlet eriÅŸimi nereye kadar engelleyebilir?
Edirne’den Kars’a kadar! Türkiye’nin engellediÄŸi binlerce site Türkiye dışında dünyanın her yerinden girilebilir siteler. DiÄŸer yandan BaÅŸbakan Tayyip ErdoÄŸan’ın YouTube yasağına karşı tavsiye ettiÄŸi gibi, DNS ayarlarını deÄŸiÅŸtirerek engellenen sitelere de eriÅŸmek mümkün. BTK BaÅŸkanı Acarer, filtre uygulamasından sonra DNS ayarlarını deÄŸiÅŸtirme imkânının ortadan kalkacağı iddialarının doÄŸru olmadığını söyledi.
 

23- Temel sorun ve çözüm önerileri ne?
Temel sorun, devletin ve egemen siyasetin müstehcenlik ve pornografiyi “nerede görülürse yok edilmesi gereken birinci öncelikli tehdit” olarak görmesinde. Buradan hareketle idareye kadar uzanan eriÅŸim engeli olanakları tanınması ve resmi “filtreler” oluÅŸturulması haklı tepkilere neden oluyor. Ä°dareye tanınan eriÅŸim engelleme yetkisinin kaldırılması ve internet ihtisas mahkemelerinin kurulması gerekiyor.
 

T24.COM.TR / DOÄžAN AKIN

   

Ayni Kategoriden Diger Haberler