Hayatımızda köklü deÄŸiÅŸiklikler getirecek olan paket ile Anayasa Mahkemesi yeniden yapılandırılacak, YAÅž kararları yargıya açılırken, HSYK’nın üye sayısı artacak ve 12 Eylül darbecilerine yargı yolu açılacak. Ekonomik ve Sosyal Konsey Anayasa kapsamına alınırken, memurlara toplu sözleÅŸme hakkı getirilecek.
12 Eylül’de referanduma sunulacak Anayasa deÄŸiÅŸikliÄŸi paketinin getirdiÄŸi düzenlemeler ÅŸöyle:

KADINLARA POZÄ°TÄ°F AYRIMCILIK

Anayasa’nın 10. maddesinde yer alan, “Kadınlar ve erkekler eÅŸit haklara sahiptir. Devlet, bu eÅŸitliÄŸin yaÅŸama geçmesini saÄŸlamakla yükümlüdür” ibaresine, “Bu maksatla alınacak tedbirler eÅŸitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz” cümlesi ile, “Çocuklar, yaÅŸlılar, özürlüler, harp ve vazife ÅŸehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eÅŸitlik ilkesine aykırı sayılmaz” fıkrası ekleniyor.

HERKES KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINI İSTEYEBİLECEK

Anayasa’nın 20. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle, herkes, kiÅŸisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olacak. Bu hak; kiÅŸinin kendisiyle ilgili kiÅŸisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere eriÅŸme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doÄŸrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öÄŸrenmeyi de kapsayacak. KiÅŸisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kiÅŸinin açık rızasıyla iÅŸlenebilecek.

YURT DIÅžINA ÇIKIÅž HAKÄ°M KARARIYLA SINIRLANABÄ°LECEK
 
Anayasanın 23. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruÅŸturması veya kovuÅŸturması sebebiyle hâkim kararına baÄŸlı olarak sınırlanabilecek.

DEVLET HER TÜRLÜ Ä°STÄ°SMARA KARAÅžI ÇOCUKLARI KORUYACAK

Anayasanın 41. maddesine, “Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kiÅŸisel ve doÄŸrudan iliÅŸki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve ÅŸiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır” hükmü ekleniyor.

ANAYASA’NIN 51. MADDESÄ°NÄ°N 4. FIKRASI YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILIYOR

Anayasa’nın 51. maddesinin 4. fıkrası yürürlükten kaldırılıyor. Söz konusu fıkra, aynı zamanda aynı iÅŸ kolunda birden fazla sendikaya üye olunamayacağı hükmünü getiriyor.

MEMURLARA TOPLU SÖZLEÅžME HAKKI

Anayasa’nın 53. maddesine eklenen fıkra ile, memurlar ve diÄŸer kamu görevlileri toplu sözleÅŸme hakkına sahip olacak. Toplu sözleÅŸme yapılması sırasında uyuÅŸmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kurulu’na baÅŸvurabilecek.

GREV VE LOKAVT HAKKINI SINIRLAYAN MADDE DEĞİŞİYOR

Grev hakkı ve lokavt hakkını düzenleyen Anayasa’nın 54. maddesinin 3. ve 7.fıkraları yürürlükten kaldırılıyor. Böylece, “Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, iÅŸyeri iÅŸgali, iÅŸi yavaÅŸlatma, verim düÅŸürme ve diÄŸer direniÅŸler yapılamaz” ile “Grev esnasında greve katılan iÅŸçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu, grev uygulanan iÅŸyerinde sebep oldukları maddi zarardan sendika sorumludur” fıkraları çıkarılıyor.

OMBUDSMAN KURUMU KURULUYOR

Anayasa’nın 74. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle TBMM BaÅŸkanlığı’na baÄŸlı olarak Kamu DenetçiliÄŸi Kurumu kuruluyor. Buna göre Kamu Kurumu DenetçiliÄŸi Kurumu, idarenin iÅŸleyiÅŸiyle ilgili ÅŸikayetleri dinleyecek.

MÄ°LLETVEKÄ°LLİĞİ DÜÅžMESÄ° MADDESÄ°NE RÖTUÅž

Anayasa’nın “MilletvekilliÄŸinin DüÅŸmesi” baÅŸlıklı 84. maddesinin, “Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olduÄŸu Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya iliÅŸkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliÄŸi, bu kararın Resmî Gazete’de gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erer. Türkiye Büyük Millet Meclisi BaÅŸkanlığı bu kararın gereÄŸini derhal yerine getirip Genel Kurul’a bilgi sunar” ÅŸeklindeki son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor.

TBMM BAÅžKANLIK DÄ°VANI’NIN SEÇÄ°M SÜRESÄ° DEĞİŞİYOR

Anayasanın 94. maddesinin 3. fıkrasının ikinci cümlesi, “Ä°lk seçilenlerin görev süresi iki yıldır, ikinci devre seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder” olarak deÄŸiÅŸtiriliyor.

YAÅž KARARLARI YARGIYA AÇILIYOR

Anayasanın 125. maddesinde deÄŸiÅŸiklik yapılarak, Yüksek Askeri Åžurası (YAÅž)’nın terfi iÅŸlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç, her türlü iliÅŸik kesme kararlarına karşı yargı yolunun açılması öngörülüyor. Ayrıca yargı yetkisi, idari eylem ve iÅŸlemlerin hukuka uygunluÄŸunun denetimi ile sınırlı olacak, hiçbir surette yerindelik denetimi ÅŸeklinde kullanılamayacak.

DÄ°SÄ°PLÄ°N KARARLARI YARGI DENETÄ°MÄ° DIÅžINDA BIRAKILMAYACAK

Anayasanın 129. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle memur ve diÄŸer kamu görevlileri ile ilgili disiplin kararlarının yargı denetimi dışında bırakılamayacağı öngörülüyor.

ADALET HİZMETLERİNİN DENETİMİ DEĞİŞİYOR

“Hakimler ve Savcıların Denetimi” baÅŸlıklı Anayasa’nın 144. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklik doÄŸrultusunda, adalet hizmetleri ile savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığınca denetimi, adalet müfettiÅŸleri ile hakim ve savcı mesleÄŸinden olan iç denetçiler; araÅŸtırma, inceleme ve soruÅŸturma iÅŸlemleri ise adalet müfettiÅŸleri eliyle yapılacak.

ASKERE SÄ°VÄ°L MAHKEME YOLU AÇILIYOR

“Askeri Yargı” baÅŸlıklı Anayasa’nın 145. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle askere sivil mahkeme yolu açılıyor. Buna göre; askeri yargı, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kiÅŸiler tarafından iÅŸlenen asker suçlar ile bunların asker kiÅŸiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak iÅŸledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliÄŸine, anayasal düzene ve bu düzenin iÅŸleyiÅŸine karşı suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür. Ayrıca savaÅŸ haricinde, asker olmayan kiÅŸiler askeri mahkemelerde yargılanamayacakları öngörülüyor.

ANAYASA MAHKEMESÄ°’NÄ°N YAPISI DEĞİŞİYOR

Anayasa’nın 146. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle Anayasa Mahkemesi’nin yapısı deÄŸiÅŸiyor. Buna göre, Anayasa Mahkemesi’nin üye sayısı 11′den 17′ye çıkartılıyor. TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun gösterdiÄŸi 3 aday içinden; 1 üyeyi baro baÅŸkanlarının avukatlar arasından göstereceÄŸi 3 aday arasından gizli oylamayla seçecek. CumhurbaÅŸkanı; 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek Ä°dare Mahkemesince gösterilecek 3′er aday içinden; 3 üyeyi ise YÖK’ün kendi üyesi olmayan yüksek öÄŸretim kurumları öÄŸretim üyeleri arasından göstereceÄŸi 3′er aday içinden, dört üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hakim ve savcılar ile en az beÅŸ yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer.

GÖREV SÜRELERÄ° 12 YIL

Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev sürelerini düzenleyen 147. maddede yapılan deÄŸiÅŸiklikle Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçiliyor. Ayrıca bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi’ne seçilemeyecek. Anayasa Mahkemesi üyeleri 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılacak.

MECLÄ°S BAÅžKANI, GENELKURMAY BAÅžKANI VE KUVVET KOMUTANLARI DA YÜCE DÄ°VAN’DA YARGILANACAK

Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerini düzenleyen 148. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle, Meclis BaÅŸkanı, Genelkurmay BaÅŸkanı, kuvvet komutanları da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan’da yargılanacak. Yüce Divan kararlarına karşın yeniden inceleme baÅŸvurusu yapılabilecek. Ayrıca yapılan deÄŸiÅŸiklikle kiÅŸisel baÅŸvuru hakkı tanınıyor.

PARTÄ°LERÄ°N KAPATILMASINDA ÜÇTE Ä°KÄ° OY ÇOKLUÄžU ARANACAK

Anayasa Mahkemesinin çalışma ve yargılama usulünü düzenleyen 149. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle, Anayasa deÄŸiÅŸikliÄŸinde iptale, siyasi partilerin kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluÄŸu ÅŸart olacak. Anayasa Mahkemesi’nin bölümleri baÅŸkanvekilinin baÅŸkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanacak. Genel Kurul ise Mahkeme BaÅŸkanı’nın veya baÅŸkanın belirleyeceÄŸi baÅŸkanvekilinin baÅŸkanlığında en az 12 üye ile toplanacak.
Siyasi partilere iliÅŸkin dava ve baÅŸvurulara Yüce Divan sıfatıyla Genel Kurul bakacak. Bireysel baÅŸvurular ise bölümlerce karara baÄŸlanacak.

ASKERÄ° YARGITAY

Anayasa’nın, Askeri Yargıtay baÅŸlıklı 156. maddesinde deÄŸiÅŸiklik yapılan deÄŸiÅŸiklikle, Askeri Yargıtay’ın kuruluÅŸu, iÅŸleyiÅŸi, mensuplarının disiplin ve özlük iÅŸleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenmesini öngörüyor.

HSYK’NIN ÜYE SAYISI ARTIYOR

Anayasa’nın, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun (HSYK) yapısını düzenleyen 159. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle HSYK’nın üye sayısı 22′ye çıkarılıyor. Kurulun BaÅŸkanı Adalet Bakanı, Adalet Bakanlığı MüsteÅŸarı ise Kurul’un tabi üyesi. Kurulun 4 asıl üyesi yüksek öÄŸretim kurumlarının hukuk,iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öÄŸretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından CumhurbaÅŸkanınca; 3 asıl ve 3 yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca; 2 asıl ve 2 yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca; bir asıl ve bir yedek üyesi Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından; 7 asıl ve 4 yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiÅŸ adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve savcılarınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından idari yargı hakim ve savcılarınca, dört yıl için seçilecek.

EKONOMÄ°K VE SOSYAL KONSEY ANAYASA KAPSAMINA ALINIYOR

Anayasa’nın 166. maddesinde yapılan deÄŸiÅŸiklikle Ekonomik ve Sosyal Konsey Anayasa kapsamına alınıyor.

12 EYLÜL DARBECÄ°LERÄ°NE YARGI YOLU AÇILIYOR

Anayasa’nın geçici 15. maddesi yürürlükten kaldırılıyor. Böylece 12 Eylül darbecilerine yargı yolu açılıyor.